Yükleniyor...
Erdal Uzunoğulları

Erdal Uzunoğulları

kitapkurdu1967@hotmail.com

Lale Devri çocuklarıyız biz, zamanımız geçti...

16 Mayıs 2011 Pazartesi Saat 21:49

Sevgili okurlar Nisan ayında Gebze’ye yolunuz düştüğünde veya İstanbul Emirgan korusunu gezmeye kalktığınızda, birçok lale çeşit ve renklerini kullanarak çeşitli çiçek ve renk motiflerini kullanarak insanların mutluluklarının ve yaşam umutlarının artmasına sebep olmaktadırlar. Biran düşündüm bu laleyi dikenler veya bu bahçede gezmeye gelen aileler bir döneme ismini vermiş olan laleciliğin tarihi serüveni hakkında ne kadar bilgilidirler? 17’inci yüzyılın başında laleye olan düşkünlük, yaklaşık 200 yıl sonra tarihçi Ahmet Refik’in bu dönemi ‘’lale Devri’’ olarak tanımlamasına yol açmıştır. İsmini Avrupalılar Anadolu’daki ismi olan Tülbent lalesinden almışlar zamanla bu tülbent lalesi ismi Tulipa’ya dönüşmüştür. Sevgili okurlar lale soğanları Anadolu’ya Türklerin Orta Asya’dan Göçleri ile taşınmıştır. Özellikle Semerkant ve Buhara’dan getirilen Tulipa turcarum ve Tulipa schrenkii adlı iki yabani lale türü çoğaltılır. Öyle ki Konya ovası bu getirilen iki çeşit laleyle dolunca saray’dan gelen talep üstüne İstanbul’a gönderilir. Bu İki türden İstanbul’da 1800 çeşit lale üretilir. Anadolu birçok medeniyetin beşiği olduğu gibi bitki çeşidi zenginliğin inde merkezi sayılır. 12.000 yıl önce Tüm dünya’da bir buzul çağı yaşanmış olup, bu buzul çağdan etkilenmeyen ender yerlerden biride Anadolu olmuştur. O yüzden Anadolu binlerce bitki çeşidini soğuklardan koruyarak günümüze kadar gelmesine neden olmuştur. Anadolu’nun yabanı lale çeşit miktarı 19 kadardı. Tüm Avrupa’da doğal lale türü 5’i geçmemektedir. Dünya’da yabani lale çeşidi miktarı 60 kadar iken, bu 60 çeşidin sadece 6’sı yeryüzünde Türkiye’de görülmektedir. Dünya’da kültür lale türü miktarı 3000 civarında olup, yaklaşık 800 türü Dünya’da yetiştirilip satılmaktadır. 16.yy İstanbul’dan Avrupa’nın bazı ülkelerine götürülen İstanbul lalesi ‘Tulipa turcarum’ adlı yabanı lale’dir. Marmara bölgesinin sadece iki çeşit doğal lalesi var! Tulipa Orpanidea ve Tulipa thracica’dır. Kanuni Sultan Süleyman zamanında 1546–1554 yılında İstanbul’a gelen Roma imparatorluğu elçisi ülkesine dönerken lale soğanlarını da beraberinde götürür Avrupa’ya. Lale yetiştiriciliği ve ticareti Avrupa’da ve ülkemizde öyle bir duruma gelir ki insanlar bazı lale türlerini ele geçirmek için servetlerini harcarlar. Özellikle 3. Ahmet döneminde damadı Nevşehirli İbrahim Paşa ile birlikte öyle muhteşem lale bahçeleri yaparlar ki yoksul ve çaresiz halk bu durumdan rahatsız olurlar. Halk,  aşırı para harcanarak haliç sahilindeki sadabad denilen Kâğıthane deresinin haliç ile buluştuğu yerdeki villalar, av köşkleri ve köşk bahçelerinin yapılması yoksul ve çaresiz halkı kızdırır. 1718 ile 1730 yıllarında yaşanılan bu şatafatlı yaşam yıllarında haliçte devlet elemanlarının ve padişahın bu lalelerle bezenmiş bahçelerde ve haliçte kayık sefaları Patronu Halil isyanı ile sona erer.  Bu isyan sonucu birçok insan ölür ve bu bölgede yapılan birçok köşkler, bahçeler yakılır, yıkılır, talan edilir. Son olarak lale yetiştiriciliği ile ilgili birkaç pratik bilgi vermek istiyorum. Lale gölgeyi sevmeyen, ormanlardan çok açık bozkırları tercih eden bir bitkidir. Fazla nemden hoşlanmamakla birlikte, hava sıcaklığının 15 dereceyi aşmadığı dönemde çiçeklenmesi 1 ay sürer. Polen alışverişi ve döllenme tamamlandığı anda çiçekleri bozulur. Yabanı laleler küresel ısınmadan pek etkilenmiyorlar. Bir lale her yıl en az iki yavru soğan vermektedir. Kültür laleleri kadar gösterişli olmadıkları için kesme çiçek kategorisine girmemektedirler. Soğanları, salep üretiminde kullanılan yabani orkidelerininki gibi insafsızca toplanmamaktadır. Tek düşmanları yapılaşma. Anadolu’nun en güzel endemik çiçeklerinden Karaman lalesinin yaygın yetiştiği bozkırdan 5 yıl önce Ermenek –Karaman Otoyolu geçti artık sık rastlanılmıyor bu lale çeşidine. Sevgili okurlar lütfen değerlerimizi bilinçsizce tüketmeyelim çünkü doğadan sökülen yabani laleler ancak 3 yıl sonra çiçek acarlar. Saygılarımla..

Bu yazı toplam (679) defa okunmuştur
Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/bizimdar/public_html/oyla.php on line 3

Yorum Ekle

Makale Yorumları ( 0 )

Bu Makaleye Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?